Wyłącz moduł dla niedowidzących Moduł dla niedowidzących

pon. 10:00 - 13:00
wt. 10:00 - 18:00
śr. 10:00 - 18:00
czw. 10:00 - 18:00
pt. 10:00 - 18:00
sob. 10:00 - 18:00
nd 11:00 - 18:00

Gdańsk
ul. Długa 46/47

Bilety:
Normalny: 12 zł
Ulgowy: 6 zł
Rodzinny*: 20 zł
Normalny grupowy**: 11 zł
Ulgowy grupowy**: 5 zł
Punkt widokowy: 5 zł

pon. 10:00 - 13:00
wt. 10:00 - 18:00
śr. 10:00 - 18:00
czw. 10:00 - 18:00
pt. 10:00 - 18:00
sob. 10:00 - 18:00
nd 11:00 - 18:00

Gdańsk
ul. Długi Targ 43/44

Bilety:
Normalny: 10 zł
Ulgowy: 5 zł
Rodzinny*: 20 zł
Normalny grupowy**: 9 zł
Ulgowy grupowy**: 4 zł

pon. 10:00 - 13:00
wt. 10:00 - 18:00
śr. 10:00 - 18:00
czw. 10:00 - 18:00
pt. 10:00 - 18:00
sob. 10:00 - 18:00
nd 11:00 - 18:00

Gdańsk
ul. Targ Węglowy 26

Bilety:
Normalny: 12 zł
Ulgowy: 6 zł
Rodzinny*: 20 zł
Normalny grupowy**: 11 zł
Ulgowy grupowy**: 5 zł

pon. 10:00 - 13:00
wt. 10:00 - 18:00
śr. 10:00 - 18:00
czw. 10:00 - 18:00
pt. 10:00 - 18:00
sob. 10:00 - 18:00
nd 11:00 - 18:00

Gdańsk
ul. Długa 12

Bilety:
Normalny: 10 zł
Ulgowy: 5 zł
Rodzinny*: 20 zł
Normalny grupowy**: 9 zł
Ulgowy grupowy**: 4 zł

pon. 10:00 - 16:00
wt. 10:00 - 16:00
śr. 10:00 - 16:00
czw. 10:00 - 16:00
pt. 10:00 - 16:00
sob. 10:00 - 16:00
nd 10:00 - 16:00

Gdańsk
ul. Mjr. H. Sucharskiego

pon. 10:00 - 13:00
wt. 09:00 - 16:00
śr. 09:00 - 16:00
czw. 09:00 - 16:00
pt. 09:00 - 16:00
sob. 10:00 - 18:00
nd 11:00 - 18:00

Gdańsk
ul. Plac Obrońców Poczty Polskiej 1/2

Bilety:
Normalny: 8 zł
Ulgowy: 4 zł
Normalny grupowy**: 7 zł
Ulgowy grupowy**: 3 zł

pon. 10:00 - 16:00
wt. 10:00 - 16:00
śr. 10:00 - 16:00
czw. 10:00 - 16:00
pt. 10:00 - 16:00
sob. 10:00 - 16:00
nd 10:00 - 16:00

Gdańsk
ul. Stara Twierdza 1

Bilety:
Normalny: 15 zł
Ulgowy: 7 zł
Rodzinny*: 35 zł
Normalny grupowy**: 14 zł
Ulgowy grupowy**: 6 zł

pon. 10:00 - 18:00
wt. 10:00 - 18:00
śr. 10:00 - 18:00
czw. 10:00 - 18:00
pt. 10:00 - 18:00
sob. 10:00 - 18:00
nd 10:00 - 18:00

Gdańsk
ul. Wielkie Młyny 10

Bilety:
Normalny: 10 zł
Ulgowy: 5 zł
Rodzinny*: 20 zł
Normalny grupowy**: 9 zł
Ulgowy grupowy**: 4 zł

Cnoty mieszczanina według Vredemana

Ratusz Głównego Miasta, 2016-09-21 | Dorota Powirska
 
Siedem obrazów Hansa Vredemana de Vries to ważny element opowieści, którą tworzy stały wystrój Wielkiej Sali Rady w Ratuszu Głównego Miasta. Wypożyczenie tego cyklu dzieł na wystawy czasowe w Belgii stanowi okazję, by bliżej się przyjrzeć zawartych w obrazach znaczeniom. 
 
Obrazy Hansa Vredemana de Vries powstały w latach 1595 – 95, podczas gdy artysta przebywał w Gdańsku po niepowodzeniu w konkursie na budowę Twierdzy Wisłoujście. Wszechstronnie wykształcony i słynny w północnej Europie budowniczy, malarz i teoretyk architektury stworzył wówczas dla Rady Miasta siedem prac farbą olejną na płótnie, będących największym zespołem obrazów jego autorstwa, jaki zachował się w oryginalnej formie do naszych czasów. 

Opisywane dzieła od początku przeznaczone były do wnętrza Wielkiej Sali Rady i wraz z późniejszymi elementami jej wystroju tworzą narrację o mieście idealnym, pozostającym pod szczególną opieką boskiej opatrzności. Idea ta była zgodna z zasadami religii protestanckiej, w czasie powstawania omawianych obrazów zyskującej wśród gdańszczan coraz liczniejsze grono wyznawców.

Postanowienia Rady Miasta bezpośrednio przekładały się na losy wszystkich jego mieszkańców. Każdy rajca był więc zobowiązany podejmować decyzje korzystne dla obywateli oraz stanowić wzór cnót etycznych, leżących u podstawy dobrych rządów. Opowieść o cechach, jakimi winni charakteryzować się przedstawiciele miejskiej rady, zawarta jest w siedmiu dziełach Vredemana.

Według autora cyklu przymiotami, które cechować miały idealną reprezentację gdańskiej społeczności były Sprawiedliwość, Mądrość Rady, Pobożność, Zgoda, Wolność i Stałość. Dydaktyczny charakter całości uzupełniony jest i podsumowany przedstawieniem Sądu Ostatecznego, które oprócz oczywistych odniesień do biblijnego opisu Apokalipsy zawiera także ważne pouczenie o odpowiedzialności miejskich włodarzy za podejmowane w Ratuszu decyzje: w dniu ostatnim czyny ziemskich sędziów także zostaną osądzone przed obliczem boskim.

Wymienione wyżej cechy artysta przedstawił alegorycznie, czyli poprzez połączenie licznych symboli, aluzji i rozpoznawalnych dzięki podpisom uosobień, które po odczytaniu zakodowanych przez nie znaczeń składają się na wyobrażenie określonej w tytule dzieła cnoty.

Zgodnie z założeniami znanej już w średniowieczu psychomachii, czyli walki dobra ze złem o ludzką duszę, każdej przedstawionej przez Vredemana cnocie towarzyszy alegoria jej przeciwieństwa. W kompozycji wszystkich obrazów, poza Sprawiedliwością i Sądem Ostatecznym, wyobrażenie cnoty artysta umieścił w przestrzeni zabudowanej przesklepioną halą z kolumnadami, zaś personifikacje występku znalazły się na skraju przedstawienia malarskiego bądź na dalszym jego planie.

W otwierającym cykl wyobrażeniu Sprawiedliwości artysta posłużył się odwołaniem do scenerii sali sądowej. Pod jej przeciwległymi ścianami przedstawił dwie tronujące postaci kobiece, otoczone przez sześciu siedzących w ławach mężczyzn: ci po lewej stronie trzymają dłonie w ukryte w rękawach, zaś ci po prawej trzymają otwarte dłonie na kolanach. Kobieta po lewej opisana jest jako Iustitia (Sprawiedliwość), a schowane ręce towarzyszących jej sędziów świadczą o prawości i wystrzeganiu się działaniach korupcyjnych. Alegoryczna postać kobieca po stronie prawej to Niesprawiedliwość, dzierżąca wagę o nierównych szalach. Otaczający ją sędziowie to trybunał niesprawiedliwości, nie odtrącający propozycji przekupstwa.

Mądrość Rady symbolizują w dziele Vredemana między innymi personifikacje Rozumu i Doświadczenia, siedzące w kręgu wokół tronującej postaci uosabiającej Pożytek dla Ojczyzny. Jako jeden z przykładów przeciwieństwa tej cnoty artysta zastosował odwołanie do mitycznego upadku Ikara, w obrazie opisanego jako skutek zuchwalstwa i niewiedzy.

Alegoria Pobożności, umieszczona przez autora w pozbawionej ozdób świątyni, skontrastowana jest ze starotestamentową sceną adoracji złotego cielca oraz innych przykładów bałwochwalstwa, szczególnie piętnowanego przez protestancką doktrynę, która postrzegała wiele praktyk religijnych powszechnych w dewocji katolickiej jako stawianie bogów cudzych przed Bogiem.

W dziele obrazującym Zgodę uwagę zwracają przedstawione na ołtarzu w centrum kompozycji kamienne tablice z dziesięcioma przykazaniami i księga Ewangelii, odczytywane jako podstawy harmonijnego społeczeństwa, w dziele reprezentowanego przez witających się rycerzy, personifikujących Przyjaźń i Przymierze. Na placu widocznym w prawej części obrazu odbywa się symbolizująca Niezgodę potyczka pomiędzy postaciami uosabiającymi Gniew, Zemstę i Nienawiść.

Triumfująca personifikacja Wolności w obrazie o tym samym tytule dzierży księgę z łacińskim napisem Iura et Leges, czyli prawa i ustawy, które podkreślają uniwersalne prawo każdego człowieka do swobody oraz gwarantują miastu niezawisłość. Niewolę symbolizuje zaś między innymi scena pędzenia zakutych w kajdany jeńców na statki przewożące niewolników.

Alegoryczne przedstawienie Stałości, rozumianej jako wytrwałość i niezmienność postaw mimo przeciwności, artysta oparł na scenach cierpliwie znoszonych poświęceń. Podobnie jak w przypadku kilku poprzednich obrazów, i w tym odnaleźć można odwołania do epizodów biblijnych, na przykład męczeńskiej śmierci Machabeuszów, za trwanie w wierze skazanych na tortury we wrzącym kotle. Niestałość obrazują w dziele między innymi personifikacje Słabości Charakteru i Lekkomyślności.

W typowym podziale przedstawienia Sądu Ostatecznego na wizję raju i perspektywę piekła odnaleźć można odniesienia do specyficznej moralności Gdańska przełomu wieków, pod znaczącym wpływem ideologii protestantyzmu. Zamiast postaci osób świętych, których wstawiennictwa nie uznają protestanci, Chrystusowi w dziele Vredemana towarzyszą personifikacje cnót Miłosierdzia, Łaski, Sprawiedliwości i Prawdy. U stóp Zbawiciela nie stoi św. Archanioł Michał, według tradycji katolickiej prowadzący dusze przed sąd ostateczny – jego miejsce zajęła kolumna z podstawami wiary prowadzącymi do zbawienia: podobnie jak w przedstawieniu Zgody jest to Dekalog i Ewangelia.

Szczególnym odwołaniem do wyidealizowanej rzeczywistości nowożytnego Gdańska jest widoczna wśród potępionych postać nagiego mężczyzny na czworakach, w zamęcie piekła podpisującego kawałek papieru. Człowiek ten uosabia oszustwo finansowe, wśród gdańskich kupców, według obowiązujących wówczas norm prawnych równoznaczne z kradzieżą i wyrazem nielojalności wobec społeczeństwa. Chciwość i nieuczciwość potępieńca doprowadziły go do zezwierzęcenia i skazały na męki piekielne.

Choć przedstawienie Sądu Ostatecznego zawiera najwięcej odniesień do duchowości ówczesnych gdańszczan, boska obecność zasygnalizowana jest we wszystkich opisanych obrazach Vredemana: artysta umieścił w każdej z kompozycji boskie imię Jahwe, zapisane po hebrajsku w świetlistym obłoku.

Siedem obrazów autorstwa Vredemana szczęśliwie przetrwało drugą wojnę światową dzięki zdemontowaniu i ewakuacji dzieł poza Gdańsk w 1943 roku. Na pierwotne, należne im miejsce w wystroju i treści Wielkiej Sali Rady powróciły po odbudowie Ratusza Głównego Miasta w 1970 roku.  
 
Dorota Powirska