Wyłącz moduł dla niedowidzących Moduł dla niedowidzących

wt. 10:00 - 13:00
śr. 10:00 - 16:00
czw. 10:00 - 18:00
pt. 10:00 - 16:00
sob. 10:00 - 16:00
nd 11:00 - 16:00

Gdańsk
ul. Długa 46/47

Bilety:
Normalny: 12 zł
Ulgowy: 6 zł
Rodzinny*: 20 zł
Normalny grupowy**: 11 zł
Ulgowy grupowy**: 5 zł
Punkt widokowy: 5 zł

wt. 10:00 - 13:00
śr. 10:00 - 16:00
czw. 10:00 - 18:00
pt. 10:00 - 16:00
sob. 10:00 - 16:00
nd 11:00 - 16:00

Gdańsk
ul. Długi Targ 43/44

Bilety:
Normalny: 10 zł
Ulgowy: 5 zł
Rodzinny*: 20 zł
Normalny grupowy**: 9 zł
Ulgowy grupowy**: 4 zł

wt. 10:00 - 13:00
śr. 10:00 - 16:00
czw. 10:00 - 18:00
pt. 10:00 - 16:00
sob. 10:00 - 16:00
nd 11:00 - 16:00

Gdańsk
ul. Targ Węglowy 26

Bilety:
Normalny: 12 zł
Ulgowy: 6 zł
Rodzinny*: 20 zł
Normalny grupowy**: 11 zł
Ulgowy grupowy**: 5 zł

wt. 10:00 - 13:00
śr. 10:00 - 16:00
czw. 10:00 - 18:00
pt. 10:00 - 16:00
sob. 10:00 - 16:00
nd 11:00 - 16:00

Gdańsk
ul. Długa 12

Bilety:
Normalny: 10 zł
Ulgowy: 5 zł
Rodzinny*: 20 zł
Normalny grupowy**: 9 zł
Ulgowy grupowy**: 4 zł

Gdańsk
ul. Mjr. H. Sucharskiego

wt. 10:00 - 13:00
śr. 10:00 - 16:00
czw. 10:00 - 18:00
pt. 10:00 - 16:00
sob. 10:00 - 16:00
nd 11:00 - 16:00

Gdańsk
ul. Plac Obrońców Poczty Polskiej 1/2

Bilety:
Normalny: 8 zł
Ulgowy: 4 zł
Normalny grupowy**: 7 zł
Ulgowy grupowy**: 3 zł

Gdańsk
ul. Stara Twierdza 1

Bilety:
Normalny: 12 zł
Ulgowy: 6 zł
Rodzinny*: 25 zł
Normalny grupowy**: 11 zł
Ulgowy grupowy**: 5 zł

Gdańsk
ul. Wielkie Młyny 10

Bilety:
Normalny: 10 zł
Ulgowy: 5 zł
Rodzinny*: 20 zł
Normalny grupowy**: 9 zł
Ulgowy grupowy**: 4 zł

Zaginiony portret Napoleona

Dział Inwentarzy Muzealiów, 2014-09-09 | Katarzyna Lis

1.    Opis dzieła

Obraz jest malowany techniką olejną prawdopodobnie na płótnie. Wymiary wynoszą ok 100 x 80 cm. Prosta drewniana rama pokryta dekoracją malarską o motywach roślinnych, w narożach zaakcentowana jest kwadratowymi zwornikami. Obraz zwieńczony koroną (od 1807 roku do orła cesarskiego dodano koronę). W dolnej części, przy krawędzi ramy obrazu, ozdobiony jest motywem panopliów (motyw zdobniczy, którego elementami są miecze, sztylety, części uzbrojenia i sztandary, element dekoracyjny złożony z krzyżujących się części uzbrojenia) - dwie chorągwie, lufa armatnia, bęben, karabin, kule armatnie, szpada. Pod obrazem widnieje napis w języku łacińskim, odnoszący się do portretu - "Meminisse!" – „Pamiętaj” lub jak niekiedy się tłumaczy w źródłach „Na pamiątkę”.

W centrum obrazu na pierwszym planie widzimy mężczyznę w półprofilu, który stoi na wzniesieniu. Postać ubrana jest w mundur wojskowy pułkownika, na głowie ma kapelusz dwurożny tzw. bicorne z kokardą narodową francuską.  Na ramieniu widzimy epolet pułkownika strzelców konnych gwardii, u boku przypiętą francuską szpadę, buty oficerki kawaleryjskie długie za kolana. Twarz mężczyzny ujęta z profilu z charakterystycznym wydatnym nosem i z mocno zarysowanym podbródkiem. Wzrok postaci skierowany jest  w dal sugerujący zamyślenie. Ręce mężczyzny założone są i skrzyżowane na klatce piersiowej. Po prawej stornie torsu widnieje orderu Legii Honorowej. Nogi ustawione w kontrapoście (lewa noga wysunięta przed prawą). W tle widzimy krajobraz. Jest to panorama Gdańska widziana z Grodziska

2.    Analiza

Po dokonanej analizie portretu mężczyzny można sądzić, iż poszczególne atrybuty stanowiące elementy munduru oraz charakterystyczne ujęcie i fizjonomia postaci wskazują na Napoleona I Bonaparte. Obraz ten wpisuje się w ikonografię typowych przedstawień cesarza Francuzów. Istniały prawie identyczne przedstawienia Napoleona wykonane przez różnych autorów. Podobne ujęcia postaci zauważa się również w grafice. Obraz z ratuszowych wnętrz przypomina pewien schemat. Być może istniał swoisty szablon i tylko panorama miasta Gdańska została domalowana na miejscu. Można przypuszczać, że był to rodzaj podarunku dla  miasta składany na ręce władz miejskich. Niestety nie są znane okoliczności, z jakiej okazji został ten obraz podarowany gdańszczanom. Nie odnaleziono do tej pory żadnych wzmianek na ten temat.

3.    Historia

Relacje zamieszczane w ówczesnej prasie wskazują, że podczas uroczystych obchodów wprowadzenia w Gdańsku Kodeksu Napoleona w dniu 21 lipca 1808 roku, w Sali Wety na piedestale stał obraz z przedstawieniem Napoleona. Niestety nie wiemy, czy był to interesujący nas portret. Prawdopodobnie po klęsce wojsk napoleońskich i dostaniu się Gdańska ponownie we władanie pruskie w 1814 roku portret cesarza usunięto z wnętrz Ratusza, bądź schowano go do pomieszczeń na strychu. Przypomniano sobie o nim w połowie lat 50-tych XIX wieku.

Jak wspomina Karl Wilhelm Hoburg w swojej monografii o Ratuszu Głównego Miasta wydanej w Gdańsku w 1857 roku, portret Napoleona wisiał nad drzwiami od wewnętrznej strony Wielkiej Kancelarii: "Ponad wewnętrznymi drzwiami wejściowymi widnieją na tablicy z brązowego kamienia następujące wersy: [przypis nr 1 na str. 51] „Przyjacielu, niechże Ci wystarczy, iż możesz cieszyć się naszą przyjaźnią za darmo, za naszą pracę zapłać nam żywą gotówką. Chcesz czegoś – to przynieś, za słowa zabierz sąd słowa” [Niniejsza inskrypcja jest współcześnie zakryta wiszącym w tym miejscu, pochodzącym z lat 1807 do 1813, portretem przedstawiającym cesarza Napoleona w całej postaci.]".

Zapewne obraz powieszono wówczas, kiedy ucichły już nieco emocje związane z cesarzem Francuzów, kiedy postać Napoleona nabrała innego kontekstu, stała się bardziej mityczna, zaczęła uosabiać siłę i potęgę. Choć z drugiej strony fakt pojawienia się we wnętrzach Ratusza portretu Napoleona I już w latach 50-tych XIX wieku, wydaje się nieco dziwny, gdyż jeszcze do lat 60-tych gdańszczanie musieli spłacać długi zaciągnięte przez miasto na spłatę kontrybucji wojennych podczas kampanii napoleońskich.

W latach 40-tych XIX wieku przeprowadzano w Ratuszu remonty, co było okazją do zmodernizowania wystroju wnętrz. Być może w wyniku dokonywanych zmian w ratuszowych wnętrzach odnaleziono portret cesarza, a że Napoleon nie był już w tym czasie postacią "niebezpieczną", wywołującą negatywne skojarzenia, postanowiono obraz zawiesić w miejscu raczej niedostępnym szerokiej publiczności.

Prawdopodobnie w latach 70-tych XIX wieku obraz przeniesiono do małego korytarzyka, który przylegał do Kamlarii. Zawisł nad drzwiami, od strony wewnętrznej, obok obrazów (co może jest nieco ironiczne) królów pruskich - Fryderyka Wilhelma III i Fryderyka Wilhelma IV. Nie znamy jednak przyczyn z powodu, których portret przeniesiono do owego korytarzyka.

W przewodnikach po Gdańsku i Ratuszu portret Napoleona w opisach pojawia się w latach 90-tych XIX wieku.  Wspomina się, że za ten tzw. "podarek" gdańszczanie musieli zapłacić kwotę 80 tys. talarów. Czy tak było naprawdę? Wydaje się mało prawdopodobne, żeby Napoleon żądał za swój wizerunek takich sum. Przypuszczalnie kwota ta albo była znacznie mniejsza i pod wpływem późniejszych przeliczeń została źle podana, albo pomylono to z faktem  "wypłacenia" z kasy miejskiej sumy 100 tys. talarów Marszałkowi Lefebverowi, księciu Gdańska (tytuł ten nadał mu Napoleon za zdobycie Gdańska).  Być może podczas uroczystego obiadu w dniu 1 czerwca 1807 roku w Wielkiej Sali Wety, kiedy cesarz przebywał w Gdańsku, portret Napoleona trafił w ręce władz miasta jako podarek? Możliwe, że pod wpływem późniejszych wydarzeń, które rozegrały się w Europie (klęska Napoleona), starano się, zwłaszcza władze pruskie, przedstawić Napoleona i jego czasy w jak najgorszym świetle i pokazać, że gdańszczanie byli wykorzystywani przez cesarza i nawet za jego portret musieli zapłacić olbrzymie pieniądze?

Portret Napoleona wisiał w korytarzyku przy Kamlarii na pewno do II wojny światowej. Świadczą o tym właśnie opisy w przewodnikach. Co się stało później, gdzie jest obecnie i czy w ogóle jest, tego nie wiemy. Czy został wywieziony już podczas wojny, czy w czasie ewakuacji, a może historia jest po prostu banalna i obraz spłonął podczas działań wojennych…

 

Katarzyna Lis

Muzeum Historyczne Miasta Gdańska

 

Bibliografia

Źródła

Danziger Zeitung, nr 88 z 23 lipca 1808 r.

Hoburg K., Geschichte Und Beschreibung des Rathauses der Rechtstadt Danzig, Danzig 1857.

Przewodnik po Gdańsku, Gdańsk 1929.

Przewodnik po Gdańsku, Gdańsk 1938.

Püttner E.,. Danzig, ehemalige Freie  Reichs- und Hansestadt, jetzt Hauptstadt Provinz Westpreußen, und die hervorragendsten Städte der Provinz, Danzig 1906.

Schmidt Arno, Führer durch das Rechtstädtische Rathaus, Danzig 1921-1922.

 

Opracowania

Cieślak E., Biernat Cz., Dzieje Gdańska, Gdańsk 1994.

Klamann E., Dawne wnętrze kancelarii i archiwum w Ratuszu Głównego (Prawego) Miasta w Gdańsku, Jantarowe Szlaki, T. 43 z. 4, 2000.

Zajewski W., Kult Napoleona w Wolnym Mieście Gdańsku (1807-1813), Przegląd Humanistyczny, T.14 nr 4 (79), 1970.